Ο Μπερνίνι, ένας από τους μεγαλύτερους γλύπτες όλων των εποχών, δούλευε το μάρμαρο όπως σήμερα ο βιολιστής David Garrett μεταλαμπαδεύει τη φλόγα του πάθους του για τη μουσική στα κομμάτια που αναδεικνύει στα αυτιά μας μαγικά, ζωντανά, σχεδόν ιαματικά.

Ο Μπερνίνι του 17ου αιώνα μετέφερε στα πλαστουργήματά του την ιερή μανία του για ζωντανές περιδινήσεις και μεταμορφώσεις στη στιβαρή μαρμάρινη ύλη. Εδωσε κίνηση στην ελληνική μυθολογία και τις μαρτυρικές ή μεγάλες στιγμές Χριστιανών, παρακάμπτοντας με τρόπο δυσεξήγητο τη στατικότητα της γλυπτικής. Οι δυναμικές γραμμές των αγαλμάτων του, οι πτυχώσεις στα ρούχα των προσωπικοτήτων που απεικονίζει σε κάθε του γλυπτό σύμπλεγμα, μοιάζουν να κυοφορούν μέσα τους ανασαλέματα σωμάτων που επιδρούν στην οπτική των βλεμμάτων των ανθρώπων με την πλαναισθησία του ρίγους μιας σιγαλής ζωντάνιας. Ο πόνος είναι πόνος. Ο έρωτας είναι έρωτας. Η στοργή είναι στοργή. Το σημαίνον ταυτίζεται με το σημαινόμενο, δεν προσπαθεί απλώς να το αναπαραστήσει.

Στο άγαλμα του Μπερνίνι με την κατσίκα Αμάλθεια και τον μικρό Δία και τον Σάτυρο βλέπουμε τη γλυκύτητα να κυματίζει πάνω σε κάθε μικρή και ανεπαίσθητη φυλακισμένη κίνηση, τόσο όμορφα αποδομένη, όσο να θέλουμε να πάμε να μεταλάβουμε κι εμείς το νοητό γάλα της ιερής Αμάλθειας.

Ο Αγιος Σεβαστιανός του Μπερνίνι, με το σώμα του και τη φρικίαση του γυμνασμένου δέρματος να μιλάνε στη γλώσσα του σώματος για μια υποβόσκουσα ανάγκη του θύματος για πάθη, καλεί τον παρατηρητή σε όσο πιο κοντινό πλησίασμα του επιτρέπει η σεξουαλική του ταυτότητα. Αυτό το σώμα είναι η εξυγίανση της παραφιλίας τού εφαψία. Το γλυπτό σώμα του Αγίου Σεβαστιανού, με την παράδοσή του στην ευσπλαχνία του Θεού, μα για τον παρατηρητή με την αρχέτυπη υπερβατική παράδοση, είναι η αποκατάσταση ενός ανέφικτου έρωτα τόσων και τόσων αντρών, στο πέρασμα των αιώνων, με τον ωραία άντρα της ιστορίας. Το άγαλμα λειτουργεί απλούστατα σαν ένα ολοζώντανο παραδομένο αντικείμενο στους ερωτικούς πόθους των αντρών στις εποχές όλης της ιστορίας.

Προχωρώντας σε πιο μεγαλειώδη επιτεύγματα του γλύπτη, που τον καθιερώνουν αδιαμφισβήτητα ως έναν από τους μεγαλύτερους γλύπτες όλων των εποχών, θα συναντήσουμε τον Αινεία να κουβαλάει στους ώμους του τον πατέρα του, Αγχίση. Μια ιστορία ή μύθος που καταγράφτηκε μετά το νικηφόρο τέλος των Ελλήνων στον Τρωικό πόλεμο. Ο Αινείας στην Ιλιάδα υμνείται ως ο δεύτερος ικανότερος άντρας των Τρώων μετά τον Εκτορα. Η καταξίωση του από αμιγώς στρατιωτική μεταρσιώνεται σε ολιστικά ανθρώπινη, όταν επιλέγει να σηκώσει στους ώμους του τον γέροντα πατέρα του Αγχίση, σύμφωνα με τα επιτρεπόμενα από τους Ελληνες για τη φυγή του από την Τροία. Ο πατέρας Αγχίσης θα πάρει στους ώμους του τα ξόανα

6c12efe4bbba2a3bf716c374bf516fc5των εφέστιων θεών, ενώ κατά πόδας θα ακολουθήσει τον ακάματο πατέρα του Αινεία προς την έξοδο και ο μοναδικός του γιος. Η σχέση της αγάπης και της αλληλοπεριχώρησης ανάμεσα στα διάφορα μέλη της οικογένειας θα αποδοθεί με τον καλύτερο τρόπο πάνω στα μάρμαρα του Μπερνίνι. Το καρτερικό βλέμμα του Αινεία στη γη τον βάζει στη θέση ν’ αναθυμάται διαρκώς τη σημασία της πρώτης μας ρίζας. Το ανεξόφλητο στις μέρες μας χρέος απέναντι στην πατρική ασπίδα και το επίμοχθο άνοιγμα του δρόμου από τους προγόνους συγγενείς μας γίνεται δώρο χωρίς αντιπελάργημα. Αποδίδεται στο γλυπτό σύμπλεγμα μια αντίστιξη με την παραβολή της επιστροφής του άσωτου υιού στον πατέρα του. Ο πατέρας μάς δίνει την ελευθερία να ζήσουμε. Εκείνος διαβιοί σαν νεκρός ανάμεσά μας περιμένοντας την ανέφικτη, πολλές φορές, επιστροφή μας.

Η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα ήταν ακόμη ένα μυθολογικό γεγονός που αποδόθηκε μοναδικά από τον δεσμώτη κάθε βίαιης κίνησης σε κάποιο στατικό γλυπτό, χωρίς να διασκορπίζεται η αίσθηση της έντονης κινητικότητας του θύματος έναντι του θύτη. Ο Μπερνίνι, αυτός ο δεσμώτης του κλέους, απέδωσε μοναδικά την αγωνία της Περσεφόνης στα χέρια του Πλούτωνα. Το άγαλμα τεχνικά είναι απαράμιλλης τελειότητας και η αίσθηση της παλλόμενης ζωής κερδίζεται με την τοποθέτηση γλυπτών εσοχών στα σημεία όπου τα χέρια του Πλούτωνα ακουμπάνε τη σάρκα της Περσεφόνης. Ολόκληρο το θηλυκό σώμα ασφυκτιά μέσα στο ορισμένο από τη μυθολογία πλαίσιο των κινήσεων του Πλούτωνα. Το πρόσωπο της Περσεφόνης είναι στραμμένο προς τη γη και πέρα από την οποιαδήποτε επαφή με το πρόσωπο του Πλούτωνα. Κοιτάζει τη γη σπαρακτικά, σαν να αποχαιρετά με μια έκφραση ολοκληρωτικής οδύνης αυτό που νομίζει πως χάνει αμετάκλητα. Ο Πλούτωνας, από την άλλη, χαίρεται για το κυνήγι του και βέβαιος για τη σωματική του δύναμη έχει το βλέμμα του τελικού νικητή της πάλης που

The Rape of Proserpina - Bernini - 1622 - Galleria Borghese, Romeσυνεχίζεται… Το γέλιο του είναι που δίνει στις κινήσεις της Περσεφόνης τον τραγικό τόνο του απονενοημένου. Στα πόδια του Πλούτωνα ο Μπερνίνι έχει βάλει τον σκύλο του Κάτω Κόσμου, τον Κέρβερο. Τον έβαλε εκεί σαν πιστοποιητικό της πράξης που βλέπουμε. Η συνέχειά της, αυτή ακριβώς που ξέρουμε και που μοιάζει με τραγική ειρωνεία του γλύπτη προς εμάς, είναι πασίγνωστη. Οι δεκάδες αλληγορίες του μύθου στην Ελλάδα συνεχίζουν να αβγατίζουν τις εκδοχές τους ανάλογα προς τη μοίρα του κόσμου. Η έξοδος της Περσεφόνης για έξι μήνες στην αγκαλιά της γης και της Δήμητρας σήμαινε την έναρξη της εαρινής γονιμότητας, το φως των ανθρώπινων ψυχών. Στις μέρες μας, που το σκοτάδι μάς συγκλονίζει γιατί το αποδιώξαμε, υπερβάλλουμε και σε γνωστό τραγούδι του Νίκου Γκάτσου καλούμε την Περσεφόνη να μην ξαναβγεί στη Γη. Το σκοτάδι είναι κομμάτι της ζωής μας και παρεισδύει στο φως όσο το φως στο σκοτάδι. Ας ζήσουμε αρμονικά με τη διαδοχή των εποχών μας, ίσως με τη μεγάλη ψευδαίσθηση της διαδοχής. Ολα συναιρούνται στην ενότητα.

Ο Απόλλωνας στην ελληνική μυθολογία ερωτεύτηκε τη Δάφνη. Δεν ήταν ένας ανεκπλήρωτος έρωτος. Είχε ταυτόχρονα με τις φωτεινές και τις σκοτεινές στιγμές του. Μια μέρα που ο Απόλλωνας κυνηγούσε τη Δάφνη για έρωτα, εκείνη αρνήθηκε και ξεκίνησε να τρέχει προς τη φυγή της από τον παντοδύναμο Θεό. Οταν ο Απόλλωνας την έπιασε, η νύμφη Δάφνη για να σωθεί ζήτησε από τη Γαία να τη μεταμορφώσει στο δέντρο δάφνη. Η παράκληση της Δάφνης ακούστηκε και μεταμορφώθηκε στο γνωστό δέντρο, με την τιμή να αποτελεί ένα από τα δοξασμένα από τον θεό Απόλλωνα φυτά. Ο Μπερνίνι μάς συνεπαίρνει στο άγαλμα αυτής της σκηνής της ελληνικής μυθολογίας. Η στιγμή που επιλέγει να αποδώσει στο γλυπτό είναι συνάμα η πιο δύσκολη. Η στιγμή που ο Απόλλωνας αιχμαλωτίζει τη Δάφνη κι εκείνη, με την επίκληση της στη Γαία, μεταμορφώνεται στο γνωστό φυτό. Η στιγμή της μεταμόρφωσης με μια σειρά «δυναμικών» κινήσεων στα γλυπτά σώματα αποδίδεται δεξιοτεχνικά. Δυναμικές που αφήνουν στα οπτικά νεύρα μας ένα απείκασμα, που συνεχίζει να κινείται και μετά την απομάκρυνσή μας από το άγαλμα. Στην περίπτωση αυτού του γλυπτού συμπλέγματος η δύναμη της εξαλλαγής του σε κάτι άλλο είναι τόσο έκδηλη όσο η μεταμόρφωση της Δάφνης να μοιάζει ήδη τετελεσμένη στα πρώτα δαφνόφυλλα και τις ρίζες που σχημάτισε ο γλύπτης. Η Δάφνη είναι μπροστά μας και δεν είναι.

Η έκσταση της αγίας Θηρεσίας είναι το αγαπημένο άγαλμα πολλών θαυμαστών του Μπερνίνι. Η αγία Θηρεσία στο γλυπτό είναι πεσμένη κάτω, με την πλάτη ελαφρώς υψωμένη και το πρόσωπό της να κοιτάει αγγελοκρουσμένο προς τον ουρανό. Το βλέμμα της έχει παραδοθεί εκστατικό στο υπερβατικό της όραμα και την ανυπέρβλητη κατάνυξη της ψυχής της. Το όραμά της περιγράφTeresa (1)εται στην ασκητική της, όπως η ίδια τη συνέγραψε προσωπικά. Ενας άγγελος τη σημαδεύει μ’ ένα βέλος. Βέλος πόνου, αλλά κι ενός διογκούμενου ερωτισμού. Ο έρωτας προς τον τέλειο νυμφίο, τον Θεό, που της επιτρέπει να είναι τόσο φιλήδονη όσο πανέτοιμη για την ολοκληρωτική ένωση μ’ Αυτόν. Για την ερωτική της ένωση με τον Θεό. Ο έρωτας προς τον λατρεμένο Κύριό της είναι που κάνει τη σχέση τους μια σχέση απόλυτης ταύτισης και εκμηδένισης του «εγώ» της αγίας Θηρεσίας μέσα στον Θεό. Ηταν η τελειότητα αυτού του αγάλματος που έκανε πολλούς να μιλάνε για τον γλύπτη με μακάβριο δέος. Πίστευαν ότι η επιτυχία του οφειλόταν στη χρησιμοποίηση πτωμάτων αληθινών ανθρώπων ως καλουπιών για τη θεία τέχνη του. Η υψηλή τέχνη του Μπερνίνι. *

 Πηγή:   http://www.enet.gr/ –  Κω ο Φώτης Θαλασσινός

Advertisements