«Σε ορισμένα σημεία αμφιβάλλουμε για την πνευματική υγεία του κ. Μπωντλαίρ. Όμως ορισμένα άλλα, δεν μας επιτρέπουν περαιτέρω αμφιβολίες. Κυριαρχεί, ως επί το πλείστον, η μονότονη και επιτηδευμένη επανάληψη των ίδιων πραγμάτων, των ίδιων σκέψεων. Η αηδία πνίγει την αχρειότητα — για να την καταπολεμήσει σμίγει με το μόλυσμα».

baudelaire-fleurs-662x400.jpg

Δημοσιογραφική κριτική

Αυτή είναι η κριτική που δημοσιεύτηκε στις 5 Ιουλίου 1857, στην γαλλική εφημερίδα Le Figaro για την ποιητική συλλογή Ανθέων του Κακού, του Σαρλ Μπωντλαίρ. Πρόκειται για ένα μόνο δημοσίευμα, από μια σειρά επικριτικών δημοσιογραφικών κειμένων, που παρουσιάζουν την συγκεκριμένη συλλογή ως «μια ήττα μπροστά στους νόμους της πολιτείας που προστατεύουν την θρησκεία και την ηθική.» Ευνοϊκές κριτικές, όπως αυτές του Γκωτιέ ή του Μεριμέ, απορρίπτονται από την εκδοτική ελίτ της εποχής. Όλη αυτή η κριτική δραστηριότητα δεν αργεί να κεντρίσει το ενδιαφέρον της δικαιοσύνης.

url1-810x601.jpg

Γενικευμένη δικαστική τάση

Κατά την Δεύτερη Γαλλική Αυτοκρατορία (1852-1870) οι δικαστικές παρεμβάσεις με σκοπό την προστασία των ηθών, δεν αποτελούν σπανιότητα.

Μπορούμε να αναφέρουμε ενδεικτικά την λογοκρισία κατά των αδερφών Γκονκούρ, ή ακόμα και την «δίκη της Μαντάμ Μποβαρύ».

Ακολουθώντας τις επιταγές αυτής τη νομολογίας, ο Μπωντλαίρ δεν θα αργήσει να κληθεί ενώπιον του δικαστηρίου, όπως συνέβη εξάλλου και με τον Φλωμπέρ, από τον ίδιο μάλιστα εισαγγελέα, τον Ερνέστ Πινάρντ. 

Η δίκη

Το άρθρο 11 της Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη του 1789, προβλέπει πως:

«Η ελεύθερη ανταλλαγή σκέψεων και ιδεών είναι ένα από τα πολυτιμότερα δικαιώματα του ανθρώπου. Επομένως, κάθε πολίτης έχει τη δυνατότητα να ομιλεί, να γράφει, και να τυπώνει τα έργα του ελεύθερα, αρκεί να μην κάνει κατάχρηση αυτής της ελευθερίας σε περιπτώσεις που ορίζονται σαφώς από το νόμο.»

Η κατηγορία

Στην εισαγγελική δίωξη που εκδόθηκε, έγινε μνεία για την προσβολή της δημοσίας αιδούς, της θρησκείας και των κοινωνικών ηθών. Αυτές ήταν οι βασικές κατευθυντήριες γραμμές του κατηγορητηρίου.

Η καταγγελία της δημόσιας αιδούς αφορά την εκτέλεση άσεμνης και ακόλαστης πράξης. Πρόκειται για ένα περίπλοκο και ασαφές νομικό ζήτημα καθώς, για πράξεις που δεν συγκαταλέγονται στην σφαίρα του ακραίου, όπως για παράδειγμα την αποκάλυψη των γεννητικών οργάνων σε δημόσιο χώρο, είναι δύσκολο να οριοθετηθεί πότε μια ενέργεια είναι ποινικοποιήσιμη με βάση αυτής της κατηγορίας. Το ίδιο ισχύει και για την προσβολή της θρησκείας (όταν δεν γίνεται με σαφές τρόπο) και για τα κοινωνικά ήθη. Η δυσκολία έγκειται στην απουσία μιας διευκρίνησης από τον νομοθέτη, σχετικά με το ποια είναι η «απαγορευμένη θεματογραφία», ή οι επιλήψιμες εκφράσεις.

Ο Πινάρντ, έμπειρος από τέτοιου είδους διαμάχες, απομόνωνε στο δικαστήριο στίχους, και χωρία από την ποιητική συλλογή που αποδείκνυαν περίτρανα την προσβολή της δημόσιας αιδούς και των θρησκευτικών και κοινωνικών αρχών.

gustave.jpg

Γκυστάβ Κουρμπέ: Πορτρέτο του Μπωντλαίρ

Η υπεράσπιση

Η αμυντική γραμμή της υπεράσπισης βασιζόταν στην ελευθερία του λόγου, αλλά και «στο ωραίο της ποιητικής έκφρασης.»

Αν και ο δικηγόρος που ανέλαβε την υπόθεση, ο Gustave Louis Chaix d’Est-Ange, ήταν περίοπτη νομική προσωπικότητα της εποχής, η τακτική υπεράσπισής του θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επιεικώς αδύναμη.

Περιορίστηκε απλώς στο να παρουσιάζει ενώπιον του δικαστηρίου, χωρία από άλλα συγγράμματα της εποχής με ανάλογο ύφος, που έμειναν «ατιμώρητα».

Δεν επιδίωξε να παρουσιάσει τα συμφραζόμενα μέσα στα οποία χρησιμοποιήθηκαν οι «μεμπτοί στίχοι». Δεν έγινε παρουσίαση της παιδικής ηλικίας, του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγάλωσε ο ποιητής, οι γενικές επιρροές του. Δεν έγινε αναφορά στην ιδιωτική του ζωή.

Ήταν μια «βιαστική» δίκη.

μπωντλαίρ.jpg

 

Η απόφαση

Η προσβολή των θρησκευτικών αρχών και παραδόσεων δεν συγκρατήθηκε από την δικαστική αρχή. Οι άλλες κατηγορίες όμως δεν απορρίφθηκαν με τον ίδιο τρόπο.

Οι δικαστές δεν πείστηκαν από την επιχειρηματολογία του κατηγορουμένου, με αποτέλεσμα να τον καταδικάσουν σε χρηματική ποινή του υπερβολικού ποσού των 300ων Φράγκων και να απαγορεύσουν την κυκλοφορία έξι ποιημάτων (Lesbos, Femmes damnées, Le Lèthe, À celle qui est trop gaie, Les Bijoux, Les Métamorphoses du vampire). Η αιτιολογία ήταν ότι αυτά τα ποιήματα προσβάλουν την δημόσια αιδώ.


Το ίδιο βράδυ που έγινε η δίκη, ο Μπωντλαίρ εμφανίστηκε σε ένα μπαρ του Παρισιού, με ξυρισμένο το κεφάλι, και φορώντας ρούχα αντίστοιχα των όσων καταδικάζονταν στην γκιλοτίνα. Γεύτηκε ένα αίσθημα αδικίας, το οποίο δεν κατάφερε να ξεπεράσει.

maxresdefault-4-640x360.jpg

 

Αναιρετική απόφαση μετά από έναν αιώνα

Η δικαίωση άργησε να έρθει.

Αυτή η ετυμηγορία ανατράπηκε μόλις το 1949, όταν εκδόθηκε από το γαλλικό κράτος επίσημη αναιρετική απόφαση για την καταδίκη και την ποινή σε βάρος του συγγραφέα. Ως φυσικό επακόλουθο, έγινε επίσης άρση της απαγόρευσης των έξι ποιημάτων.

 

Η ποιητική συλλογή, Fleurs du Mal, μελετάται σε σχολεία και πανεπιστήμια ανά τον κόσμο, αποτέλεσε σημείο αναφοράς πολλών μεταγενέστερων ποιητών, και είναι το μεγαλύτερο έργο του Μπωντλαίρ. 

 

Κριστιάν Νίρκα

Αρχική

 

Advertisements