Με ιδιαίτερη συγκίνηση και αίσθηση ευθύνης σας προσκαλώ σε μια εκδήλωση που σηματοδοτεί ένα σημαντικό λογοτεχνικό γεγονός: την πρώτη παρουσίαση στην Ελλάδα της ποίησης του Αλεξάντερ Λέμπεντεφ – ενός από τους πιο ιδιοσυγκρασιακούς και εσωστρεφείς ποιητές της σύγχρονης ρωσικής σκηνής.
Η μετάφραση πενήντα ποιημάτων του, και η έκδοση της δίγλωσσης συλλογής «Μαύρος Κύκνος», υπήρξε μια διαδρομή που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως απαιτητική και γεμάτη προκλήσεις. Βλέπετε, η ποίηση του Λέμπεντεφ δεν μεταφράζεται· μεταφέρεται με πόνο. Είναι γραφή πυκνή, στοχαστική, γεμάτη υπόγεια νοήματα, που αναπνέει στα κενά ανάμεσα στις λέξεις. Αν μου επιτρέψει ένας υπομονετικός αναγνώστης, θα ξεκινούσα με την παρατήρηση πως κατάφερα να εντοπίσω τρεις βασικούς άξονες πάνω στους οποίους εδράζεται το ποιητικό σύμπαν του Αλεξάντερ Λέμπεντεφ: φιλία, πατρίδα, Θεός.
Αρχικά η έννοια της φιλίας είναι βαθιά χαραγμένη στην αρχιτεκτονική δομή των ποιημάτων του. Μετά τον τίτλο, πολλά έργα του περιέχουν μια αφιέρωση, προς κάποιον φίλο του, συνάδελφο, ή άλλο αγαπημένο του πρόσωπο. Αυτές οι αφιερώσεις με πλαγιαστά γράμματα, θα μπορούσε ένας ρομαντικός σχολιαστής να τις παρομοιάσει με τις επιγραφές των ονομάτων που έχουν τα κουδούνια των σπιτιών, ώστε να γνωστοποιήσουν την ταυτότητα των ενοίκων. Με αυτόν τον τρόπο, όποιος προβεί στην ανάγνωση του ποιήματος, θα γνωρίζει ακριβώς σε ποιά οικεία φιλοξενείται. Και θα δει μελαγχολικές φωτογραφίες στους τοίχους, ενός ένδοξου παρελθόντος, ιδιωτικές στιγμές τρέλας, πόνου, χαράς, λύπης, καμία φορά και φόβου, που μοιράστηκε ο ποιητής με το συγκεκριμένο άτομο. Κάθε ποίημα κι ένα δώρο για τους φίλους του. Όμως δεν προσδίδουν όλα τα γραπτά του αυτήν την αίσθηση αθώας ανεμελιάς.
Καθώς οδηγούμαστε στην έννοια της πατρίδας που αποτελεί ένα ισχυρό θεματικό θεμέλιο της ποίησης του Λέμπεντεφ, αξίζει να σημειωθεί πως πρόκειται για έναν αληθινό πατριώτη. Και όπως μας διδάσκει η ιστορία, αρκετά συχνά αυτές οι προσωπικότητες έχουν μια θυελλώδη σχέση, που βρίθει αντιθέσεων και εντάσεων με την χώρα που αποκαλούν πατρίδα τους. Από την μια είναι η περηφάνια, από την άλλη η απογοήτευση. Από την μια η αυτοεξορία, από την άλλη ο νόστος. Από την μια η ελπίδα, από την άλλη η πραγματικότητα. Είναι συναρπαστικό να παρακολουθεί κανείς τον ποιητή να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτά τα άκρα, όπως ο σχοινοβάτης σε ένα τσίρκο, μα ακόμα πιο συναρπαστικό είναι ότι και οι ίδιοι οι θεατές μπορούν να συμμεριστούν την αγωνία του. Επειδή πρόκειται για ένα θέμα διαχρονικό, για συναισθήματα που δεν γνωρίζουν σύνορα ή γλώσσες. Όποιο χρώμα κι αν έχει η εκάστοτε σημαία στον χώρο και στον χρόνο του αναγνώστη, το ανθρώπινο αίμα ήταν, είναι, και θα είναι ίδιο.
Ο τρίτος θεματολογικός άξονας της ποίησης του Λέμπεντεφ είναι ο Θεός. Δεν πρόκειται όμως απλώς για μια δισδιάστατη θεολογική προσέγγιση. Ο ποιητής όταν επικαλείται τον Θεό δεν αναφέρεται υποχρεωτικά σε μια θρησκευτική οντότητα αλλά πρόκειται για μια πιο ουσιώδη και ευρεία προσέγγιση της έννοιας. Στο λογοτεχνικό και φιλοσοφικό σύμπαν του Λέμπεντεφ, ο αναγνώστης συναντάει τον Θεό στην δύναμη της συγχώρεσης, στην περιγραφή αθώων παιδικών αναμνήσεων, στην θαλπωρή μιας γιορτής. Τον συναντά επίσης στο παράπτωμα, στην όμορφη τρέλα, στο μεθύσι. Κι έτσι ο ποιητής υπηρετεί τον Θεό μέσω της ποίησής του, όσο πιο πιστά μπορεί.
Αυτή η θεματολογική ποικιλομορφία, ενώνεται και συντηρείται από ένα βασικό συστατικό που είναι παρόν σε κάθε ποίημα: την αγάπη.
ΜΑΥΡΟΣ ΚΥΚΝΟΣ
Σε αντίθεση με τον Λέμπεντεφ που καταξιώνει γενναιόδωρα τον μεταφραστή της ποίησης ως συνδημιουργό, προσωπικά θεωρώ πως ο ρόλος μου με αυτήν την ιδιότητα ήταν πολύ πιο ταπεινός. Η μετάφραση υπηρετεί το πρωτότυπο, και εξάλλου είναι η ποίηση του Αλεξάντερ Λέμπεντεφ, σε όποια γλώσσα κι αν ηχεί.
Τα Ρωσικά, χαρακτηρίζονται από μια ιδιαίτερη μελωδικότητα, έναν αυστηρό ρυθμό, και κυρίως, από δυνατότητα συμπύκνωσης. Αυτή η τελευταία ιδιότητα της συντακτικής δομής, καθιστά κατά πολλούς την ρωσική, ως γλώσσα της ποιήσεως. Παρά τον πλούτο και την δύναμη της ελληνικής γλώσσας, είναι μεγάλη η δυσκολία να αποδοθεί η λεκτική ελλειπτικότητα μιας ρωσικής ποίησης υψηλού επιπέδου. Επομένως είναι αναμενόμενο πως το πρωτότυπο, δεν μπορεί να αντικατασταθεί. Η μεταφορά όμως, του συναισθήματος, επιχειρήθηκε να γίνει όσο πιο πιστά.
Ο «Μαύρος Κύκνος», δεν είναι όμως μόνο μια γλωσσική μεταφορά. Είναι μια πολιτισμική χειρονομία — μια προσπάθεια να χτιστεί γέφυρα ανάμεσα σε δύο κόσμους με έντονες διαφορές αλλά και βαθιές υπόγειες συγγένειες. Επίτηδες σε πολλές περιστάσεις, δεν μεταδόθηκαν οι αντίστοιχες έννοιες στην ελληνική ώστε οι πιο επιμελείς αναγνώστες να ικανοποιήσουν την περιέργειά τους, εξερευνόντας έναν ξένο γι’αυτούς κόσμο.
Η κυκλοφορία της συλλογής από τον εκδοτικό οίκο ITravelPoetry και η υποστήριξη της Wordbridge Ε.Ε. σηματοδοτούν αυτό ακριβώς: τη δύναμη της λογοτεχνίας να διαπερνά σύνορα και να ανοίγει εσωτερικούς διαλόγους.
Σας περιμένω στη Θεσσαλονίκη στις 31 Μαΐου, στο Κέντρο Ρωσικής Γλώσσας και Πολιτισμού “Russian Word”, για μια βραδιά αφιερωμένη στην ποίηση, στη μετάφραση και σε εκείνη την σπάνια, σιωπηλή στιγμή που η λέξη βρίσκει την αλήθεια της μέσα σε μια νέα γλώσσα.
Με εκτίμηση,
Κριστιάν Νίρκα
Σκηνοθέτης, Εκδότης
Παρουσίαση βιβλίου – Σάββατο 31 Μαΐου, 20:00
Κέντρο Ρωσικής Γλώσσας και Πολιτισμού “Russian Word”
Εθνικής Αμύνης 9 & Τσιμισκή 131, Θεσσαλονίκη – 8ος όροφος
Χάρτης: https://maps.app.goo.gl/XNiHnnXdLYyUEC6h7
Η εκδήλωση περιλαμβάνει:
• Παρουσιάσεις από εκπροσώπους του εκδοτικού χώρου
• Καλλιτεχνική απαγγελία ποιημάτων
• Συζήτηση για την ποίηση και τη μετάφραση
• Συνάντηση και υπογραφές από τον ποιητή
• Cocktail hour στο Rooftop του “Russian Word”
Η είσοδος είναι ελεύθερη με προεγγραφή.
Ώρα προσέλευσης: 19:00
Για περισσότερες πληροφορίες και δηλώσεις συμμετοχής:
• Τηλ.: 2310 220822, 6977719201
• Email: wordbridgegr@gmail.com
Μια μοναδική λογοτεχνική βραδιά που ενώνει πολιτισμούς – σας περιμένουμε!
