Συνέντευξη με την Τζωρτζίνα Τσισμαλίδου
Με αφορμή την ποιητική συλλογή «Love, Repeat, Exit» από το Itravelpoetry
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Τζωρτζίνα Τσισμαλίδου μιλά για τη σχέση της με την ποίηση, τις πηγές της έμπνευσής της και τη δημιουργική διαδικασία πίσω από τη συλλογή «Love, Repeat, Exit».
Ο τίτλος «Love, Repeat, Exit» θυμίζει σύντομες εντολές, σχεδόν έναν κύκλο που ξαναρχίζει. Γιατί επιλέξατε αγγλικό τίτλο και αυτές τις τρεις λέξεις για να αποδώσετε την πορεία ενός έρωτα;
Ο τίτλος παραπέμπει στη μηχανική μιας επαναλαμβανόμενης εμπειρίας. Το Love εισάγει την επιθυμία, το Repeat την εξοικείωση μαζί της και το Exit τη στιγμή κατά την οποία η συνείδηση διεκδικεί εκ νέου την αυτονομία της. Με ενδιέφερε αυτή η σχεδόν ψυχρή διατύπωση, επειδή ο έρωτας, παρά τις υψηλές αξιώσεις του, πολλές φορές υπακούει σε αναγνωρίσιμα μοτίβα.
Επέλεξα τα αγγλικά για την οικονομία και τον επιτακτικό τους χαρακτήρα. Οι τρεις λέξεις μοιάζουν με εντολές ενός συστήματος, ενώ περιγράφουν μια εμπειρία που αντιστέκεται πεισματικά στον έλεγχο. Το Exit αποτελεί, ίσως, την πιο ενδιαφέρουσα από αυτές. Προϋποθέτει ότι κάποιος αντιλήφθηκε εγκαίρως τη δομή στην οποία συμμετείχε.
Η συλλογή ακολουθεί τα στάδια του έρωτα, από την πρώτη ορμή και την εγγύτητα ως την ήσυχη απόσταση και την επιστροφή στον εαυτό. Γράψατε τα ποιήματα με αυτή τη σειρά ή η δομή αποκαλύφθηκε όταν τα είδατε όλα μαζί;
Η συλλογή διαμορφώθηκε ως εσωτερική διαδρομή. Η αρχική ορμή του «Παιδιού του Ουρανού» και η ερωτική εγγύτητα των αντίστοιχων ποιημάτων υποχωρούν σταδιακά προς μία περισσότερο στοχαστική περιοχή, ώσπου το «Χωρίς Χρέος» μετατοπίζει οριστικά το ενδιαφέρον προς τον εαυτό.
Η ακολουθία έχει σημασία, επειδή μεταβάλλεται μαζί της και η οπτική του υποκειμένου. Στην αρχή, ο κόσμος προσλαμβάνεται ως υπόσχεση, όμως στο τέλος, η ελευθερία αποκτά την ηρεμία μίας συνειδητής επιλογής. Με ενδιέφερε αυτή η μετατόπιση περισσότερο από την αναπαράσταση μιας προσωπικής ιστορίας.
Στο βιβλίο η επανάληψη μοιάζει να φθείρει αλλά και να διδάσκει. Πιστεύετε ότι η επανάληψη σβήνει τον έρωτα ή απλώς τον μεταμορφώνει σε κάτι άλλο;
Η επαναληπτικότητα λειτουργεί ως κριτήριο συναισθηματικής αντοχής. Η αρχική έξαρση εδράζεται στη γοητεία του αγνώστου. Η διάρκεια, αντιθέτως, απαιτεί την υπέρβαση της εξιδανίκευσης και την αποδοχή της ετερότητας ως θεμελιώδους γνωρίσματος της ανθρώπινης συνείδησης.
Όταν η οικειότητα μετατρέπεται σε βεβαιότητα, η επιθυμία συχνά χάνει το αντικείμενό της και προσκολλάται στην ανάμνησή του. Αυτή η φθορά με απασχολεί ιδιαίτερα στο βιβλίο. Ο έρωτας μπορεί να μεταμορφωθεί, ασφαλώς, αλλά η μεταμόρφωση δεν εγγυάται την επιβίωσή του. Μερικές φορές διατηρούμε την τελετουργία του, επειδή η εγκατάλειψή της θα μας υποχρέωνε να επανεξετάσουμε τις επιλογές μας.
Στα πρώτα ποιήματα, όπως το «Παιδί του Ουρανού», η «Άρτεμις» και η «Κόρη της σπίθας», κυριαρχούν ο ουρανός, το φως, η φλόγα και μυθικές μορφές. Τι σας οδηγεί σε αυτές τις κοσμικές εικόνες για να μιλήσετε για ένα τόσο ανθρώπινο συναίσθημα;
Οι κοσμικές εικόνες επιτρέπουν στο ανθρώπινο βίωμα να αποκτήσει ευρύτερη κλίμακα. Στο «Παιδί του Ουρανού», ο ουρανός και η γη εκφράζουν την ένταση ανάμεσα στην εσωτερική κλίση και στην ανάγκη του ανήκειν. Στην «Άρτεμις», η ανθρώπινη ύπαρξη προσεγγίζεται μέσα από την προσωρινότητα της ύλης και την απεραντοσύνη του χρόνου.
Η ενασχόλησή μου με τη ζωγραφική επηρεάζει αρκετά τον τρόπο που γράφω. Συχνά, σκέφτομαι πρώτα με εικόνες και μετά αναζητώ τις λέξεις που θα τις αποδώσουν. Μου αρέσει επίσης να χρησιμοποιώ μυθολογικές μορφές, γιατί μου δίνουν τη δυνατότητα να προσεγγίζω ορισμένα θέματα μέσα από έναν χαρακτήρα που έχει ήδη τη δική του ιστορία και τους δικούς του συμβολισμούς.
Το «Χωρίς χρέος» είναι γραμμένο σαν επιστολή που ξεκινά με τις λέξεις «Εαυτέ μου». Τελικά η «έξοδος» του τίτλου είναι για εσάς μια απώλεια ή μια κατάκτηση ελευθερίας;
Στο «Χωρίς Χρέος», η φράση «σήμερα κανείς δεν περιμένει τίποτα από μένα» σηματοδοτεί την απαλλαγή από έναν εξωτερικό μηχανισμό προσδοκιών, αναθεωρώντας τις δεσμεύσεις που κάποτε θεωρούνταν αυτονόητες.
Ο Σοπενχάουερ παρατηρεί ότι «ο άνθρωπος μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, αλλά δεν μπορεί να θέλει ό,τι θέλει». Η ελευθερία της επιλογής είναι πιο περίπλοκη από όσο μας αρέσει να πιστεύουμε. Πριν αποχωρήσουμε από μία κατάσταση, οφείλουμε να αναρωτηθούμε κατά πόσο η παραμονή μας υπήρξε όντως δική μας απόφαση.
Για μένα, το Exit σημαίνει ανάκτηση της προσωπικής κυριαρχίας, όπου η απώλεια παύει να αποτελεί τον μοναδικό άξονα γύρω από τον οποίο οργανώνεται η ύπαρξη.
Η συλλογή κλείνει με το «Για πάντα νέος» και τη διαπίστωση ότι «όλα αλλάζουν μορφή, μα τίποτα δεν χάνεται». Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν κλείσει το βιβλίο;
Θα ήθελα να κρατήσει μία διαφορετική αντίληψη της μεταβολής. Στο «Για πάντα Νέος», η νεότητα συνδέεται με τη δυνατότητα να δεχόμαστε τη διαρκή αναμόρφωση της εμπειρίας.
Η φράση «όλα αλλάζουν μορφή, μα τίποτα δεν χάνεται» συνοψίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τον χρόνο και τη μεταβολή. Όσα βιώνουμε εξακολουθούν να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε και υπάρχουμε, ακόμη κι όταν δεν αναγνωρίζουμε πλέον την αρχική τους επίδραση.
Θα ήθελα ο αναγνώστης να κρατήσει ένα ερώτημα, όχι ένα έτοιμο συμπέρασμα: σε ποιον βαθμό η ταυτότητα που θεωρούμε προσωπική μας επιλογή είναι πράγματι συνειδητή κατασκευή και σε ποιον βαθμό διαμορφώνεται από συνήθειες και πεποιθήσεις που κληρονομήσαμε από παλαιότερες εκδοχές του εαυτού μας;
Μέσα σε σύντομο διάστημα κυκλοφόρησαν η «Λύκαινα», το «Business Casual», η μικρονουβέλα «Το Δωμάτιο» και τώρα αυτή η συλλογή, ενώ παράλληλα ζωγραφίζετε και επιμελείστε το ιστολόγιο Ink Like Perfume. Πώς μοιράζετε τον χρόνο και την ενέργειά σας ανάμεσα σε τόσους δημιουργικούς κόσμους;
Αντιλαμβάνομαι τη ζωγραφική, την ποίηση και την πεζογραφία ως διαφορετικές εκφάνσεις της ίδιας δημιουργικής αναζήτησης. Κάθε μέσο διαθέτει τη δική του γλώσσα και απαιτεί διαφορετικούς χειρισμούς, προκειμένου μία εσωτερική σύλληψη να αποκτήσει μορφή, διατηρώντας παράλληλα την πολυπλοκότητά της.
Η «Λύκαινα», το «Business Casual» και «Το Δωμάτιο» προσεγγίζουν διαφορετικά τη γραφή, τόσο ως προς τη γλώσσα όσο και ως προς την αφηγηματική τους συγκρότηση. Αυτή η εναλλαγή με ενδιαφέρει, καθώς με φέρνει διαρκώς αντιμέτωπη με νέες εκφραστικές δυνατότητες. Στο Ink Like Perfume, η δημιουργική αυτή πορεία επεκτείνεται μέσα από τη συμμετοχή μου σε έναν ευρύτερο λογοτεχνικό διάλογο.
Ως προς τον χρόνο, βασίζομαι στη συστηματική ενασχόληση με τη γραφή. Στα κείμενά μου επιδιώκω την αφαίρεση, την ειλικρίνεια και, όπου χρειάζεται, την ωμότητα. Με απασχολεί ιδιαίτερα η ακρίβεια της έκφρασης και η διατήρηση της σκέψης στην πιο ουσιαστική της μορφή, ακόμη κι όταν το περιεχόμενό της είναι ακατέργαστο ή εκτεθειμένο.
Το «Love, Repeat, Exit» κυκλοφόρησε μαζί με το «Παράθυρο στο Αιγαίο» της μητέρας σας. Διαβάζετε η μία τα ποιήματα της άλλης πριν δημοσιευθούν, και τι σας έχει δώσει αυτή η κοινή λογοτεχνική διαδρομή;
Η ταυτόχρονη κυκλοφορία των συλλογών μας έχει για μένα ιδιαίτερη συναισθηματική αξία. Η μητέρα μου είναι ένας άνθρωπος που θαυμάζω βαθιά. Την αγαπώ πολύ και χαίρομαι που μπορώ να μοιράζομαι μαζί της μια τόσο ουσιαστική πτυχή της ζωής μου. Η δημιουργία ήταν πάντα για εμένα μία μοναχική διαδικασία, οπότε η δυνατότητα να τη μοιράζομαι με έναν άνθρωπο τόσο δικό μου έχει τη δική της σπάνια αξία.
Διαβάζουμε η μία τα ποιήματα της άλλης και θεωρώ προνόμιο το γεγονός ότι μπορώ να προσεγγίζω τη γραφή της από τη θέση τόσο της κόρης όσο και της αναγνώστριας. Θαυμάζω ιδιαίτερα την ευφυΐα της και τον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζεται τις σκέψεις της μέσα από τη γλώσσα. Υπάρχουν ποιήματά της στα οποία έχω κυριολεκτικά χαθεί μέσα στις λέξεις, για να ανακαλύψω, κάπου ανάμεσα στους στίχους, κάτι βαθιά οικείο από τον ίδιο μου τον εαυτό.
Το να βλέπω τη μητέρα μου να εκδίδει το έργο της αποτελεί πηγή χαράς και υπερηφάνειας. Η κοινή μας παρουσία στον χώρο της λογοτεχνίας είναι κάτι που θα κρατήσω με ιδιαίτερη τρυφερότητα, ακριβώς επειδή αφορά έναν άνθρωπο του οποίου τη σκέψη εκτιμώ τόσο πολύ και του οποίου την παρουσία στη ζωή μου θεωρώ ανεκτίμητη.
