Συνέντευξη με τον Παναγιώτη Ηλιόπουλο
Με αφορμή την ποιητική συλλογή «Ποιήματα» από το Itravelpoetry
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Παναγιώτης Ηλιόπουλος μιλά για το πώς γεννιέται ένα ποίημα, για τη σχέση του ποιήματος με τον αναγνώστη και για τον ρόλο της σιωπής στη δημιουργική διαδικασία πίσω από τη συλλογή «Ποιήματα».
Πώς γεννιέται ένα ποίημα; Ξεκινά από μια λέξη, μια εικόνα, μια σκέψη ή ένα συναίσθημα;
Τὸ ποίημα σὰν προσωπικὴ ἔκφρασι καὶ λόγος δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ἀποτελῇ δημιούργημα τοῦ φαντασιακοῦ μέρους τοῦ ἀνθρώπινου νοῦ. Λέξεις, εἰκόνες, σκέψεις, συναισθήματα, ἐμμονές, ψυχικὰ ἢ μὴ πάθη, μυρωδιές, γεύσεις, γενικὰ αἰσθήσεις κι ὅλη ἡ γκάμα τῶν ανθρωπίνων συμμετέχουν σὲ αὐτὴν τὴν ξέφρενη πορεῖα γιὰ τὴν δημιουργία ἑνὸς ποιήματος. Κάποτε, ὅταν αὐτοκτονεῖ ἡ πραγματικότητα, λιγοστεύει ἡ ἐπίγευσι τοῦ «ὡραίου» καὶ ὁ ἄνθρωπος καλεῖται νὰ ἐπιστρέψῃ στὴν θύμησί του μέσῳ νοητικῶν διαδρομῶν, οἱ ὁποῖες ἐν τέλει ὁδηγοῦν σὲ μιὰ γέννα ποὺ πρέπει να νοηθῇ ὡς ἐπιστροφή. Ὁ ποιητὴς ἄνθρωπος ἐπιστρέφει στὸ «ὡραῖο» μέσῳ τῆς γέννησης (ἢ μετουσίωσης) ἑνὸς πνευματικοῦ παιδιοῦ, τοῦ ποιήματος. Κι ὅπως εἴπαμε παραπάνω πολλὲς εἶναι οἱ «μαμὲς» ποὺ τὸ ξεγεννοῦν. Συνεπῶς, τὸ ἀνθρώπινο ὅλον εἶναι αὐτὸ ποὺ γεννᾷ ἕνα ποίημα. Τὸ σύμπαν τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης δύναται νὰ γεννήσῃ τὸ ποίημα.
Πόσο σημαντικό είναι για εσάς το γεγονός ότι ο κάθε αναγνώστης μπορεί να δώσει διαφορετική ερμηνεία στο ίδιο ποίημα;
Εἶναι πολὺ σημαντικὸ ποὺ ὁ κάθε αναγνώστης μπορεῖ νὰ δώσῃ διαφορετικὸ νόημα καὶ διαφορετικὴ ἑρμηνεῖα στὸ ἴδιο ποίημα. Κι αὐτό, διότι σημαίνει ὅτι τὸ ποίημα ἔχει καταφέρῃ τὸν σκοπό του, ποὺ δὲν εἶναι ἄλλος ἀπὸ τὸ νὰ γίνῃ (καὶ) κτῆμα τοῦ αναγνώστη. Ἐπίσης, εἶναι σημαντικό, ἐπειδὴ κάθε ἄνθρωπος ἀποτελεῖ μιὰ ξεχωριστὴ μονάδα, ἕνα ξεχωριστὸ σύμπαν λέξεων, εκφράσεων, σκέψεων, συναισθημάτων, αἰσθημάτων καὶ εἰκόνων καὶ σημαίνει ὅτι αὐτὸ τὸ συγκεκριμένο ποίημα κατάφερε νὰ ἀποκτήσῃ μιὰ νέα θέσι σὲ ἕνα κόσμο ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ ἔχῃ πρόσβασι ὁ ποιητής. Ἴσως τελικὰ τὰ ποιήματα νἇναι οἱ πιὸ δεινοὶ ταξιδευτὲς τοῦ κόσμου. Κι ἴσως τελικὰ τὰ ταξίδια αὐτὰ νἇναι μιὰ κατάκτησι καὶ γιὰ τὸν ἴδιο τὸν ποιητή.
Υπάρχει κάποιο ποίημά σας που δυσκολευτήκατε ιδιαίτερα να γράψετε ή να ολοκληρώσετε; Γιατί;
Ἴσως τὸ ὀρθότερο ἐρώτημα ἐδῶ θὰ ἦταν ἂν ὑπῆρξε κάποιο ποίημα ποὺ νὰ μὴ μὲ δυσκόλεψε νὰ τὸ γράψω ἢ νὰ τὸ ὁλοκληρώσω. Ἴσως ἡ «Αὐτοκαταστροφὴ» νὰ μὲ δυσκόλεψε λίγο παραπάνω, καθῶς ὅταν τὸ ἔγραψα δὲν ἤμουν σὲ πολὺ καλὴ ψυχολογικὴ κατάστασι καὶ ἐπέστρεψα πολλὲς φορὲς πίσω, γιὰ νὰ τὸ διορθώσω. Ἴσως κι ἐπειδὴ εἶναι ἔντονα αὐτοαναφορικὸ νὰ μοῦ δημιούργησε καὶ κάποιο εἶδος ἀνασφάλειας. Ἀλλὰ ἂς εἶναι. Πάθος εἶναι κι αὐτὸ σὰν ὄλα τὰ ἄλλα.
Όταν ολοκληρώνετε ένα ποίημα, αισθάνεστε ότι το αποχωρίζεστε ή συνεχίζετε να το «δουλεύετε» μέσα σας;
Ὅταν ὁλοκληρώσω ἕνα ποίημα νιώθω πὼς ἔχω «γεννήσῃ» ἕναν νέο ἄνθρωπο. Ὑπερβολὴ αὐτὸ ποὺ μόλις δήλωσα, ἀλλὰ πραγματικὴ ἡ κόπωσι ποὺ ὑπάρχει σὲ νοητικὸ καὶ ψυχολογικὸ ἐπίπεδο. Ἴσως ἐπειδὴ δὲν γράφω ποτὲ ὅταν εἶμαι σε κατάστασι εὐθυμίας κι ἴσως ἐπειδὴ εἶμαι μελαγχολικὸς σὰν ἄνθρωπος αὐτὸ κάπως νὰ μὲ ἐπηρεάζῃ. Ὅμως, παρόλο ποὺ ἀνακουφίζομαι παροδικὰ ἀπὸ τὴν ἔκφρασι τῆς ἰδέας ἢ τῆς κατάστασης ποὺ μοῦ ἔχει ἐσωτερικὰ ἐντυπωθῇ, ὕστερα ἀπὸ λίγο καιρὸ θὰ ἐπιστρέψω στὸ ἴδιο τὸ δημιούργημά μου καὶ θὰ τὸ ἐλέγξω κι ἂν δῶ ὅτι κάποιο στοιχεῖο του δὲν ἀνταποκρίνεται σὲ αὐτὸ ποὺ πραγματικὰ ἤθελα νὰ ἐκφράσω, τὸ διορθώνω. Ὑπάρχουν ποιήματα ποὺ ἔγραψα πρὶν πέντε ἢ δέκα χρόνα κι ἐπιστρέφω σὲ αὐτὰ καὶ τὰ διορθώνω. Τὸ μόνο σίγουρο: δὲν τὰ λησμονῶ.
Τι ρόλο παίζει η σιωπή στη δημιουργική σας διαδικασία;
Ἡ σιωπὴ εἶναι βασικὸ στοιχεῖο τῆς στιγμῆς τῆς συγγραφῆς ἑνὸς ποιήματος. Τοὐλάχιστον στὴν δική μου περίπτωσι. Θὰ συγγράψω σχεδὸν πάντα τὰ ξημερώματα, ὅταν ὑπάρχει ἀπόλυτη ἡσυχία κι ὅταν οι φωνὲς μέσα μου ἀκούγονται πιὸ καθαρά, πιὸ κρυστάλλινα. Πολὺ σπανίως βέβαια θὰ γράψω μέσα στὴν βοὴ τοῦ κόσμου ἢ κάτω ἀπὸ τὴν βροχή. Ἀλλὰ αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν ἐξαίρεσι στὸν κανόνα σιωπῆς ποὺ γενικὰ διακατέχει τὴν διαδικασία δημιουργίας ἑνὸς ποιήματος, αλλὰ καὶ συνήθως τὸ ἴδιο τὸ ποίημα. Ἡ ποίησή μου γενικὰ εἶναι ποίηση σιωπῆς μὲ ξεσπάσματα ὁργῆς, εἰρωνείας, χλευασμοῦ καὶ παύσης.
